“Lalka” jako powieść o różnych odcieniach miłości

“Lalka” jako powieść o różnych odcieniach miłości

“Lalka” to powieść, która na stałe weszła do kanonu lektur szkolnych i być może dlatego nie jest chętnie czytana przez młodzież. Może warto na tą pozytywistyczną powieść Prusa spojrzeć nieco inaczej, z perspektywy współczesnego człowieka. Bo to wielka skarbnica obyczajowości i relacji międzyludzkich XIX wieku. To także  opowieść o miłości niezwykle silnej, choć jednostronnej. Warto prześledzić zachowanie zakochanego Stanisława Wokulskiego i zrozumieć fenomen miłości absolutnej, od pierwszego wejrzenia. Starania galanteryjnego kupca o względy arystokratki Izabeli Łęckiej do dziś budzą emocje. 

Kochać jak Stanisław Wokulski, czyli do czego doprowadza miłość?

Ludzi od zawsze fascynowały wielkie uczucia. Może właśnie warto spojrzeć na “Lalkę” właśnie w tym kontekście? Stanisław Wokulski ( człowiek ambitny, racjonalny i przedsiębiorczy) to typowy pozytywista, który zmienia się pod wpływem miłości. Od momentu ujrzenia Łęckiej w teatrze jego życie nabiera sensu. Współczesnego czytelnika fascynują starania Wokulskiego, jego determinacja, by Izabela Łęcka spojrzała na niego przychylnym wzrokiem. Bohater trwoni pieniądze, spłaca sługi ojca ukochanej, pojedynkuje się z Krzeszowskim, a nawet uczy etykiety i języka angielskiego. Wszystko dla ukochanej kobiety. To schemat, który zawsze w literaturze budził wielkie emocje. Niestety, egoizm Łęckiej i niezdolność do uczuć wyższych sprawia, że Wokulski popełnia próbę samobójczą. Mamy zatem motywy, które zaciekawią także współczesnego odbiorcę.

Inne oblicza miłości w “Lalce” Prusa

“Lalka” z księgarni to powieść wielowątkowa, dlatego też w utworze pokazane są różne oblicza miłości. Małżeństwo Wokulskiego ze starszą od niego wdową po Minclu – Małgorzatą dalekie było od romantyzmu. To ona kochała w tym związku, była niezwykle dumna z młodego, przystojnego męża. Lubiła się nim chwalić. Wokulski zatem doświadczył różnych stanów emocjonalnych, a relacje międzyludzkie są w książce Prusa ciekawe i wywołują wiele refleksji. Mamy także miłość z wyrachowania. Kiedy to młode, piękne arystokratki poślubiają mężczyzn dużo od siebie starszych, lecz wyjątkowo bogatych. Czy to sytuacja charakterystyczna tylko dla XIX wieku?

Warto zatem spojrzeć na “Lalkę” nieco mniej szkolnie, by dostrzec jej współczesny potencjał. 

 

Dlaczego “Lalka” uznawana jest za najważniejsze dzieło Bolesława Prusa?

Dlaczego “Lalka” uznawana jest za najważniejsze dzieło Bolesława Prusa?

“Lalka” jest bezsprzecznie najpopularniejszą książką Bolesława Prusa. Słynny pisarz czasów pozytywizmu napisał wiele znanych dzieł, żeby wspomnieć o “Kamizelce” albo “Faraonie”. Jednak najbardziej lekturą wciąż pozostaje “Lalka”, przerabiana również na lekcjach języka polskiego. Dlaczego właśnie ta powieść jest uznawana za najważniejsze dzieło Prusa?

Skąd wzięła się popularność “Lalki”?

Lalka” początkowo była wydawana w słynnym “Kurierze Codziennym”, czyli popularnej warszawskiej gazecie. Było to w latach 1887-1889. Inspiracją dla Prusa była postać młodej kobiety z Berna, która została oskarżona o kradzież lalki. Na podstawie tego powieść była stopniowo rozbudowywana, aż pojawili się w niej znani bohaterowie w rodzaju Wokulskiego czy Łęckiej. Pierwodruki w gazecie stały się bardzo popularne, co wykorzystały ówczesne wydawnictwa. Przełożyły je też na bardziej nowoczesny język.

Dzieło Prusa podejmowało wiele ważnych tematów z punktu widzenia Polski, które są aktualne do dzisiaj. W powieści występuje wiele motywów romantycznych albo dotyczących religii. “Lalka” nie bała się podejmować też tematów na temat szlachty i ważnych hierarchii państwowych. W porównaniu z innymi lekturami szkolnymi jest ona chętnie czytania przez uczniów, a także wielu dorosłych w celach czysto rozrywkowych.

O czym opowiada powieść Prusa?

“Lalka” jest powieścią społeczno-obyczajową, gdzie akcja dzieje się w latach 70-tych XIX wieku. Głównym wątkiem jest romantyczne uczucie pomiędzy dwoma głównymi bohaterami, czyli Stanisławem Wokulskim i Izabelą Łęcką. Ten pierwszy jest znanym przedsiębiorcą, który słynie z zaradności i głowy do interesów. Łęcka jednak nie jest stała w swoich uczuciach i nawet bawi się względami Wokulskiego. Ważną postacią w książce jest również subiekt Rzecki, który nawet staje się narratorem niektórych rozdziałów. Książka nakreśla obraz mieszczaństwa czasów dawnej Warszawy i mniejszości jej zamieszkującej (np. Żydów lub Niemców). Daje to barwny obraz epoki, gdzie kluczowe są przeżycia poszczególnych bohaterów powieści.

Czy “Lalka” Bolesława Prusa znowu będzie na maturze?

Czy “Lalka” Bolesława Prusa znowu będzie na maturze?

W maju tegoroczni absolwenci szkół średnich zasiądą do najważniejszego w ich edukacyjnym życiu egzaminu. Oprócz matematyki i języka obcego będą musieli zmierzyć się także z językiem polskim. Wielu z nich się go obawia. Dużym wyzwaniem może okazać się przede wszystkim zadanie polegające na stworzeniu dłuższej wypowiedzi pisemnej z wykorzystaniem fragmentu lektury obowiązkowej, który znajduje się w arkuszu egzaminacyjnym. Aby zdać maturę, uczniowie będą musieli wykazać się jej szczegółową znajomością. Dlatego też już od początku roku szkolnego i oni, i ich nauczyciele próbują przewidzieć, jaka lektura pojawi się na egzaminie tym razem. I czy znów będzie to… książka “Lalka” Bolesława Prusa.

Dlaczego maturzyści i ich nauczyciele sądzą, że “Lalka” pojawi się na maturze?

Od czasu wprowadzenia matury w formule z 2015 roku “Lalka” pojawia się na egzaminie dojrzałości w takiej lub innej formie niemal co roku. Najczęściej jej fragment bywa elementem najwyżej punktowanego zadania pisemnego. Wówczas uczniowie muszą odnieść się w swojej wypowiedzi także do całości lektury. Oprócz tego może pojawić się w zadaniu, w którym należy rozpoznać fragment tekstu. W obu przypadkach konieczna jest jej dokładna znajomość.

Dlaczego akurat ta książka pojawia się najczęściej?

Najważniejszą przyczyną takiego stanu rzeczy jest oczywiście to, że zajmuje zaszczytne miejsce w kanonie polskiej literatury wysokiej. To klasyczny przykład doskonale skonstruowanej powieści. Zróżnicowana narracja, drobiazgowe opisy przestrzeni, wiele planów czasowych, indywidualizacja języka – wszystko to składa się na wyjątkowy popis umiejętności artystycznych Bolesława Prusa. Takiej książki wręcz szkoda byłoby nie znać.

Poza tym to jedna z najbardziej wypełnionych motywami lektur. Łatwo znaleźć w niej fragment, na podstawie którego można ułożyć temat rozprawki. To ułatwienie dla osób tworzących zadania egzaminacyjne, ale nie tylko. Wbrew pozorom taka sytuacja jest korzystna również dla samych maturzystów. Jeśli znają treść lektury, bez problemu przypomną sobie opisane w niej wydarzenie, które pasuje do motywu, o którym będą pisać w swojej rozprawce. “Lalka” nie jest zatem taka straszna, jak mogłoby się wydawać. Jeśli pojawi się na maturze, być może warto odebrać to jako uśmiech losu.

 

Inne tematy: https://www.taniaksiazka.pl/biologia-na-czasie-1-podrecznik-dla-liceum-i-technikum-zakres-podstawowy-szkoly-ponadpodstawowe-jolanta-holeczek-p-1260076.html